Donuk Omuz (Donmuş Omuz): Evreleri, Belirtileri ve Tedavisi

Donuk omuz, tıbbi adıyla adeziv kapsülit, omuz eklemini saran kapsülün iltihaplanıp kalınlaşması ve büzülmesiyle ortaya çıkan, ağrı ve belirgin hareket kısıtlılığıyla giden bir hastalıktır. Genellikle 40-60 yaş arasında görülür, diyabet ve tiroid hastalığı olanlarda daha sıktır. Donma, donuk ve çözülme evrelerinden geçerek aylar içinde yavaşça düzelir.

Donuk omuz halk arasında "donmuş omuz" olarak da bilinir. Hastaların çoğu önce sıradan bir omuz ağrısı yaşar, ardından saçını tarama, arka cebe uzanma veya sütyen bağlama gibi günlük hareketlerin giderek zorlaştığını fark eder.

Hastalık sonunda büyük ölçüde düzelme eğiliminde olsa da bu süreç uzundur ve uykuyu, işi, günlük yaşamı etkileyebilir. Doğru tanı ve evreye uygun tedavi, ağrıyı azaltıp hareket kaybını sınırlayarak bu dönemi daha katlanılır hale getirir.

Donuk Omuz Nedir ve Neden Olur?

Donuk omuzda eklem kapsülünde iltihap başlar, ardından kapsül kalınlaşır, sertleşir ve büzülür; eklem içindeki sıvı miktarı azalır. Sonuçta omuz her yöne kısıtlı hareket eder. Çoğu hastada belirgin bir neden bulunmaz; bu tabloya birincil donuk omuz denir. Diyabet, tiroid hastalığı ve omzun uzun süre hareketsiz kalması bilinen risk faktörleridir.

Ameliyat, kırık veya ağrılı bir tendon sorunu nedeniyle omzun haftalarca kullanılmaması da ikincil donuk omuza yol açabilir. Bu nedenle omuz yaralanmalarından sonra, hekimin izin verdiği ölçüde erken hareket önerilir.

Donuk Omuz Kimlerde Daha Sık Görülür?

• 40-60 yaş arasındaki yetişkinler.
• Kadınlar (erkeklere göre daha sık).
• Diyabet hastaları.
• Tiroid bezinin az veya çok çalıştığı kişiler.
• Kalp hastalığı, Parkinson hastalığı veya inme geçirmiş olanlar.
• Omuz ya da meme ameliyatı, kırık veya alçı sonrası kolunu uzun süre hareket ettirmemiş olanlar.
• Daha önce diğer omzunda donuk omuz geçirmiş olanlar.

Donuk Omuz ile Diyabet ve Tiroid Arasında Nasıl Bir İlişki Var?

Diyabet, donuk omuz için en güçlü risk faktörlerinden biridir. Diyabet hastalarında hastalık daha sık görülür, iki omzu da tutma eğilimi daha fazladır, belirtiler daha ağır ve süreç daha uzun olabilir. Tiroid bezinin az ya da fazla çalışması da riski artırır. Bu hastalarda kan şekeri ve hormon düzeylerinin kontrolü tedavinin parçasıdır.

Yüksek kan şekerinin bağ dokusundaki kolajen liflerinde yapısal değişikliklere yol açtığı ve kapsülü sertleştirdiği düşünülmektedir. Bu nedenle nedeni açıklanamayan donuk omuz tablosunda hekim, daha önce tanı konmamış diyabet veya tiroid hastalığını araştırmak için kan tahlili isteyebilir.

Diyabet hastalarında kortizon iğnesi kan şekerini birkaç gün yükseltebilir. Enjeksiyon planlanırken bu durum hastayla konuşulur ve şeker takibi önerilir.

Donuk Omuz Belirtileri Nelerdir?

Donuk omuzun başlıca belirtileri, omzun dış yüzünde ve bazen kola yayılan künt ağrı ile hem aktif hem pasif hareketlerde giderek artan kısıtlılıktır. Ağrı özellikle geceleri ve ani hareketlerde belirginleşir. En erken kısıtlanan hareket genellikle kolun dışa döndürülmesidir; arka cebe uzanma ve saç tarama zorlaşır.

• Omuz ve üst kolda künt, derin ağrı.
• Ağrılı tarafa yatamama, gece uyanma.
• Kolu dışa döndürmede, yukarı kaldırmada ve arkaya götürmede kısıtlılık.
• Giyinme, kemer bağlama, sırt kaşıma gibi günlük işlerde zorlanma.
• Ani ve beklenmedik hareketlerde keskin ağrı.

Tablodaki süreler genel kaynaklarda bildirilen aralıklardır. Bazı hastalarda süreç daha kısa sürer, bazılarında ise çözülme sonrası hafif bir hareket kaybı kalıcı olabilir.

Donuk Omuz Nasıl Teşhis Edilir?

Donuk omuz tanısı büyük ölçüde öykü ve fizik muayeneyle konur. Hekim kolun aktif ve pasif hareket açıklığını ölçer; özellikle dışa dönüşte belirgin kısıtlılık tipiktir. Röntgen, kireçlenme ve kalsifik tendinit gibi benzer tabloları dışlamak için çekilir. Donuk omuzda röntgen genellikle normaldir.

MR ve ultrason her hastada gerekmez. Rotator manşet yırtığı şüphesi, tipik olmayan bulgular veya tedaviye yanıtsızlık durumunda istenebilir. MR'da kapsül kalınlaşması ve rotator aralıkta değişiklikler görülebilir. Gerektiğinde açlık kan şekeri, HbA1c ve tiroid testleri de istenir.

Donuk Omuz Başka Hangi Hastalıklarla Karışır?

Rotator manşet yırtığı, kalsifik tendinit, omuz kireçlenmesi, eski bir çıkığın gözden kaçması ve boyun kaynaklı ağrı donuk omuzla karışabilir. Bu tabloların tedavisi farklı olduğu için ayırıcı tanı önemlidir. Genel omuz ağrısı nedenleri için omuz ağrısı sayfasına bakabilirsiniz.

Donuk Omuz Nasıl Tedavi Edilir?

Donuk omuzun tedavisi büyük ölçüde ameliyatsızdır ve evreye göre planlanır. Ağrılı evrede ilaç ve eklem içi kortizon enjeksiyonu ağrıyı azaltır; sertlik evresinde düzenli germe egzersizleri ve fizik tedavi hareketi geri kazandırır. Aylarca süren tedaviye rağmen kısıtlılık sürüyorsa hidrodilatasyon veya artroskopik kapsüler gevşetme düşünülür.

Donuk Omuzda Fizik Tedavi ve Egzersizler Nasıl Yapılır?

Fizik tedavinin amacı, kapsülü zorlamadan yavaş yavaş esnetmek ve kazanılan hareketi korumaktır. Ağrılı evrede çok sert germe ağrıyı ve iltihabı artırabilir; bu nedenle egzersizler "hafif gerginlik hissedene kadar" yapılır. Sertlik evresinde germe süresi ve sıklığı artırılır.

• Sarkaç egzersizi: Öne eğilip sağlam kolla masaya dayanarak ağrılı kolu sarkıtın ve küçük daireler çizdirin.
• Parmak yürütme: Duvara dönük durup parmaklarınızla duvarda yukarı doğru tırmanın; hafif gerginlikte birkaç saniye bekleyin.
• Sopa ile dışa döndürme: Sırt üstü yatıp dirsekler bükülü haldeyken bir sopa yardımıyla ağrılı kolu sağlam kolla dışa itin.
• Havlu ile arkaya germe: Arkanızdan tuttuğunuz havluyu sağlam kolla yukarı çekerek ağrılı kolun içe dönüşünü germe.
• Çapraz kol germe: Ağrılı kolu göğüs önünden karşı omuza doğru, sağlam kolla destekleyerek çekin.

Egzersizler günde birkaç kez, kısa seanslar halinde yapılır. Egzersiz sonrası ağrı bir-iki saat içinde önceki düzeyine dönmüyorsa yoğunluk azaltılmalıdır. Program, hastanın evresine göre hekim veya fizyoterapist tarafından ayarlanır.

Donuk Omuzda Kortizon İğnesi İşe Yarar mı?

Eklem içine yapılan kortizon enjeksiyonu, özellikle ağrılı donma evresinde kapsüldeki iltihabı azaltarak ağrıyı ve gece uykusuzluğunu belirgin hafifletebilir. Ağrı azaldığında egzersizler daha rahat yapılır. Etkisi kısa ve orta vadelidir; tek başına değil, egzersiz programıyla birlikte uygulanması önerilir.

Hidrodilatasyon Nedir?

Hidrodilatasyon, görüntüleme eşliğinde omuz eklemine lokal anestezik, kortizon ve serum fizyolojik karışımı verilerek büzülmüş kapsülün sıvı basıncıyla esnetilmesidir. Ameliyat gerektirmeyen, kısa süren bir işlemdir. Etkinin kalıcı olması için işlem sonrası günlerde germe egzersizlerine hemen başlanması gerekir.

Donuk Omuz Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?

Donuk omuzda ameliyat nadiren gerekir. Düzenli fizik tedavi, egzersiz ve enjeksiyonlara rağmen altı ay ile bir yıl boyunca belirgin kısıtlılık ve ağrı sürüyorsa, özellikle diyabet hastalarında ve iş yaşamı ciddi etkilenenlerde artroskopik kapsüler gevşetme değerlendirilebilir. Karar, hastanın yakınmaları ve beklentileriyle birlikte verilir.

Artroskopik Kapsüler Gevşetme Nasıl Yapılır?

İşlem genel anestezi veya bölgesel anestezi altında, omuzda açılan birkaç küçük delikten kamera ve ince aletlerle yapılır. Kalınlaşmış ve büzülmüş kapsül, kısıtlanan hareket yönlerine göre kontrollü biçimde kesilerek gevşetilir. Gerekirse aynı seansta eşlik eden sorunlar da değerlendirilir. Ayrıntı için omuz artroskopisi sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat sonrası başarı, büyük ölçüde rehabilitasyona bağlıdır. Kapsül yeniden yapışmasın diye fizik tedavi genellikle ameliyatın ertesi günü başlar ve haftalarca sürdürülür. Ağrı kontrolü bu dönemde egzersize uyumu kolaylaştırır.

Artroskopik gevşetme veya hidrodilatasyon sonrası hareketin önemli kısmı genellikle ilk haftalarda kazanılır, ancak kalıcı olması için egzersizlerin aylarca sürdürülmesi gerekir. İyileşme takvimi kişiye göre değiştiği için kontrol muayeneleriyle izlenir.

Donuk Omuz Tekrar Eder mi, Diğer Omuzda Olur mu?

Donuk omuz aynı omuzda nadiren tekrarlar. Ancak hastaların bir kısmında, genellikle birkaç yıl içinde, diğer omuzda da gelişebilir. Bu risk diyabet hastalarında daha yüksektir. Diğer omuzda erken belirtiler fark edildiğinde hemen başlanan egzersiz ve tedavi, sürecin daha hafif geçmesine yardım edebilir.

Donuk Omuzda Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Edilmeli?

Donuk omuzda omzu tamamen dinlendirmek yerine ağrı sınırları içinde kullanmaya devam etmek önerilir. Uyku pozisyonu, giyinme sırası ve iş ortamında küçük değişiklikler yaşamı kolaylaştırır. Ağrıyı artıran ani, sert hareketlerden ve ağır yük kaldırmaktan kaçınmak gerekir.

• Giyinirken önce ağrılı kolu, soyunurken önce sağlam kolu kullanın.
• Geceleri sırt üstü yatıp ağrılı kolun altına yastık koyun.
• Sık kullanılan eşyaları omuz hizasının altındaki raflara yerleştirin.
• Egzersiz öncesi ılık duş veya sıcak uygulama yapın.
• Diyabet hastaysanız kan şekeri takibini aksatmayın.

Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurmalısınız?

Omuz hareketlerinizin haftalar içinde giderek kısıtlandığını fark ediyorsanız erken değerlendirme, doğru tanı ve evreye uygun tedavi için yararlıdır. Aşağıdaki durumlarda daha beklemeden muayene olmanız önerilir.

• Gece uykudan uyandıran ve iki haftadan uzun süren omuz ağrısı.
• Giyinme, saç tarama gibi günlük işleri yapamayacak kadar hareket kaybı.
• Düşme veya darbe sonrası başlayan sertlik ve güç kaybı.
• Omuzda kızarıklık, ısı artışı ve ateş.
• Kol ve elde uyuşma, güçsüzlük eşlik etmesi.
• Tedaviye rağmen birkaç ay içinde hiç düzelme olmaması.
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya terlemeyle birlikte sol omuz ağrısı (acil, 112).

Kaynaklar

1. AAOS OrthoInfo. Frozen Shoulder. https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/frozen-shoulder
2. Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust. Frozen shoulder (hasta bilgilendirme). https://cuh.nhs.uk/patient-information/frozen-shoulder
3. The Dudley Group NHS Foundation Trust. Frozen shoulder (hasta bilgilendirme). https://www.dgft.nhs.uk/pil/frozen-shoulder/
4. MedlinePlus. Frozen shoulder. https://medlineplus.gov/ency/article/000455.htm
5. Mayo Clinic. Frozen shoulder (Symptoms and causes; Diagnosis and treatment).

Sık Sorulan Sorular