Diz kapağı ağrısı (ön diz ağrısı), diz kapağının (patella) çevresinde, arkasında veya altında hissedilen ağrıdır. En sık nedeni patellofemoral ağrı sendromudur; kondromalazi patella, patellar tendinit, Hoffa yağ yastığı sorunları ve diz kapağı kayması diğer önemli nedenlerdir. Merdiven inip çıkarken, çömelirken ve uzun süre oturduktan sonra kalkarken artması tipiktir.
Diz kapağı, uyluk kemiğinin ön yüzündeki oluğun içinde kayarak hareket eden küçük bir kemiktir. Uyluk ön kasının (kuadriseps) gücünü kaval kemiğine aktaran bir kaldıraç görevi görür. Bu sırada arka yüzü, vücuttaki en kalın kıkırdak tabakalarından biriyle kaplı olduğu hâlde ciddi yüklere maruz kalır.
Ön diz ağrısı her yaşta görülebilir, ancak özellikle ergenlerde, genç kadınlarda ve koşu, basketbol, voleybol gibi sporları yapanlarda sıktır. İyi haber şu ki, nedenlerin büyük çoğunluğu doğru teşhis ve düzenli egzersizle ameliyatsız olarak kontrol altına alınabilir.
- Diz Kapağı Ağrısı Neden Olur?
- Patellofemoral Ağrı Sendromu Nedir?
- Patellofemoral Ağrıyı Artıran Etkenler
- Diz Kapağı Kıkırdak Yumuşaması (Kondromalazi Patella) Nedir?
- Patellar Tendinit Diz Kapağı Ağrısına Nasıl Yol Açar?
- Hoffa Hastalığı Nedir?
- Diz Kapağı Kayması Nedir ve Neden Ağrı Yapar?
- Cerrahi Seçenekler
- Diz Kapağı Ağrısı Kimlerde Daha Sık Görülür?
- Çocuk ve Ergenlerde Diz Kapağı Ağrısı
- Diz Kapağı Ağrısı Nasıl Teşhis Edilir?
- Diz Kapağı Ağrısı Nasıl Tedavi Edilir?
- Evde Yapılabilecek Basit Egzersizler
- Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurmalısınız?
- Doç. Dr. Selahattin Özyürek'in Bu Konudaki Çalışmaları
- Kaynaklar
- Sık sorulan sorular
Diz Kapağı Ağrısı Neden Olur?
Diz kapağı ağrısının en sık nedeni, diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemin aşırı ya da dengesiz yüklenmesidir (patellofemoral ağrı sendromu). Bunun dışında diz kapağı kıkırdağının yumuşaması, diz kapağı altındaki tendonun iltihabı, Hoffa yağ yastığının sıkışması, diz kapağının yerinden kayması ve ileri yaşta patellofemoral kireçlenme ağrıya yol açabilir.
|
Neden |
Ağrının yeri |
Tipik özellikler |
Sık görüldüğü grup |
|---|---|---|---|
|
Patellofemoral ağrı sendromu |
Diz kapağının arkası ve çevresi, yaygın |
Merdiven, çömelme ve uzun oturma sonrası artar |
Ergenler, genç erişkinler, koşucular |
|
Kondromalazi patella |
Diz kapağının arkası |
Hareketle sürtünme hissi, çıtırtı, şişlik olabilir |
Genç erişkinler, eski travma öyküsü olanlar |
|
Patellar tendinit |
Diz kapağının hemen altı |
Zıplama ve sıçramayla artar, noktasal hassasiyet |
Voleybol, basketbol oyuncuları |
|
Hoffa hastalığı (yağ yastığı sıkışması) |
Diz kapağı tendonunun iki yanı ve arkası |
Dizi tam düzleştirirken veya geriye zorlarken ağrı, yumuşak şişlik |
Dizi aşırı geriye gidenler, travma sonrası |
|
Diz kapağı kayması (instabilite) |
Diz kapağının iç kenarı |
Kapağın yerinden oynaması, boşalma, ani şişlik |
Ergenler, eklem gevşekliği olanlar |
|
Patellofemoral kireçlenme |
Diz kapağının arkası |
Merdiven ve çömelmede ağrı, çıtırtı, tutukluk |
Orta yaş ve üzeri |
|
Osgood-Schlatter hastalığı |
Diz kapağının altında, kaval kemiği çıkıntısı |
Kemik çıkıntısında şişlik ve hassasiyet |
Büyüme çağındaki sporcu çocuklar |
Patellofemoral Ağrı Sendromu Nedir?
Patellofemoral ağrı sendromu, belirgin bir yapısal hasar olmadan diz kapağının arkasında ve çevresinde hissedilen ağrıdır. Diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemin aşırı ya da dengesiz yüklenmesinden kaynaklanır. Merdiven inip çıkma, çömelme, diz çökme ve uzun süre dizler bükülü oturma ağrıyı artırır.
Bu tabloya "sinema işareti" de denir: Film boyunca dizleri bükülü oturan kişi, ayağa kalkarken diz önünde ağrı hisseder. Röntgen ve MR çoğunlukla normaldir; tanı büyük ölçüde muayeneyle konur.
Patellofemoral Ağrıyı Artıran Etkenler
- Antrenman süresinin veya şiddetinin kısa sürede artırılması
- Kalça kaslarının (özellikle kalçayı dışa açan kasların) zayıflığı
- Uyluk ön kasının, özellikle iç kısmının yetersiz çalışması
- Hamstring ve baldır kaslarında esneklik kaybı
- Ayağın içe basması (düz taban) gibi bacak hizasını etkileyen durumlar
- Fazla kilo
Tedavinin temelini kalça ve uyluk kaslarını güçlendiren, kişiye göre ayarlanmış bir egzersiz programı oluşturur. Ağrıyı tetikleyen aktivitelerin geçici olarak azaltılması, bantlama ve uygun ayakkabı ya da tabanlık destekleyici olabilir. Ayak yapısıyla ilgili sorunlar için düz taban sayfamıza bakabilirsiniz.
Diz Kapağı Kıkırdak Yumuşaması (Kondromalazi Patella) Nedir?
Kondromalazi patella, diz kapağının arka yüzünü kaplayan kıkırdağın yumuşaması, kabarması ve zamanla çatlaklar oluşturmasıdır. Halk arasında "diz kapağı kıkırdak erimesi" olarak da bilinir. Hareket sırasında diz kapağı arkasında ağrı, sürtünme hissi ve çıtırtı yaratabilir; ileri evrelerde patellofemoral kireçlenmeye ilerleyebilir.
Kondromalazi; diz kapağının oluğa tam oturmaması, geçirilmiş darbe ya da çıkık, tekrarlayan aşırı yüklenme veya yaşa bağlı yıpranma sonucu gelişebilir. MR'da kıkırdak değişiklikleri görülebilir, ancak bulgunun ağır olması ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez.
Tedavi çoğunlukla patellofemoral ağrı sendromuna benzer: kas güçlendirme, yük düzenlemesi ve ağrı kontrolü. Seçilmiş hastalarda eklem içi enjeksiyonlar değerlendirilebilir. Sınırlı ve belirgin kıkırdak hasarlarında cerrahi seçenekler kıkırdak zedelenmesi sayfasında anlatılmaktadır.
Patellar Tendinit Diz Kapağı Ağrısına Nasıl Yol Açar?
Patellar tendinit (patellar tendinopati), diz kapağının alt ucunu kaval kemiğine bağlayan tendonun aşırı yüklenmeye bağlı hasarıdır. Ağrı diz kapağının hemen altında, noktasal olarak hissedilir. Zıplama, sıçrama ve ani hızlanma gerektiren sporlarda sık görüldüğü için "zıplayıcı dizi" (jumper's knee) olarak da adlandırılır.
Başlangıçta ağrı yalnızca aktivitenin başında veya sonunda hissedilir. Yük azaltılmazsa ağrı aktivite boyunca sürer ve performansı düşürür. Tedavide tendonu kademeli olarak yükleyen özel egzersiz programları öne çıkar; kortizon iğnesi tendonu zayıflatabileceği için bu bölgede dikkatle değerlendirilir. Ayrıntılar için patellar tendinit sayfamızı okuyabilirsiniz.
Hoffa Hastalığı Nedir?
Hoffa hastalığı, diz kapağı tendonunun arkasında yer alan yağ yastığının (Hoffa yağ yastığı) sıkışması, iltihaplanması ve zamanla sertleşmesiyle ortaya çıkan bir ön diz ağrısı nedenidir. Ağrı diz kapağı tendonunun iki yanında hissedilir; dizi tam düzleştirirken veya geriye zorlarken artar. Gözden kaçabilen bir tanıdır.
Hoffa yağ yastığı sinirden zengin bir dokudur ve doğrudan darbe, dizin aşırı geriye gitmesi (hiperekstansiyon) ya da tekrarlayan küçük travmalarla sıkışabilir. Muayenede tendonun iki yanında yumuşak bir şişlik ve basmakla hassasiyet saptanabilir. Tanı genellikle MR ile doğrulanır; MR'da yağ yastığında ödem ve iltihap bulguları görülür.
Tedavi çoğu hastada ameliyatsızdır: dinlenme, buz, ağrı kesiciler, dizin aşırı geriye gitmesini önleyen bantlama ve kas güçlendirme. Uzun süre geçmeyen ve tedaviye yanıt vermeyen nadir olgularda artroskopik olarak yağ yastığının sıkışan kısmının temizlenmesi düşünülebilir.
Diz Kapağı Kayması Nedir ve Neden Ağrı Yapar?
Diz kapağı kayması (patellar instabilite), diz kapağının uyluk kemiğindeki oluktan genellikle dış tarafa doğru kısmen veya tamamen çıkmasıdır. Çıkık sırasında diz kapağını iç tarafa bağlayan bağ (MPFL) yırtılabilir ve diz hızla şişer. Tekrarlayan kaymalarda boşalma hissi, kapağın yerinden oynayacağı korkusu ve ağrı ön plandadır.
Sığ diz kapağı oluğu, yüksek yerleşimli diz kapağı (patella alta), eklem gevşekliği ve bacak hizasındaki bozukluklar kaymaya yatkınlık oluşturur. İlk çıkıktan sonra çoğunlukla fizik tedavi ve güçlendirme ile ameliyatsız tedavi uygulanır. Kayma tekrarlıyorsa veya çıkık sırasında kıkırdak ya da kemik parçası koptuysa cerrahi tedavi gündeme gelir.
Cerrahi Seçenekler
- Diz kapağının iç tarafındaki bağın (MPFL) yeniden oluşturulması
- Diz kapağı tendonunun kaval kemiğine yapıştığı noktanın kaydırılması (tibial tüberkül transferi)
- Kopan kıkırdak veya kemik parçasının artroskopik olarak çıkarılması ya da yerine tespiti
Diz Kapağı Ağrısı Kimlerde Daha Sık Görülür?
Diz kapağı ağrısı en sık ergenlerde, genç kadınlarda ve koşu ile zıplama içeren sporları yapanlarda görülür. Kadınlarda leğen kemiğinin daha geniş olması bacak hizasını etkileyerek diz kapağına binen yükü artırabilir. Orta yaş ve sonrasında ise ön diz ağrısının nedeni giderek daha çok patellofemoral kireçlenme olur.
Mesleki ve günlük alışkanlıklar da etkilidir. Uzun süre diz çökerek çalışanlar (ör. fayans ustaları, temizlik çalışanları), sık merdiven kullananlar ve dizleri bükülü şekilde uzun süre oturanlar ön diz ağrısı açısından daha yatkındır. Bu kişilerde iş sırasında dizlik kullanmak ve sık mola vermek yükü azaltabilir.
Çocuk ve Ergenlerde Diz Kapağı Ağrısı
Büyüme atağı döneminde kemikler kaslardan daha hızlı uzar ve uyluk kaslarındaki gerginlik diz kapağına binen yükü artırır. Bu dönemde yoğun spor yapan çocuklarda patellofemoral ağrı ve Osgood-Schlatter hastalığı sık görülür. Çoğu çocukta aktivite düzenlemesi ve germe egzersizleriyle ağrı geriler; büyüme tamamlandığında şikâyetler genellikle ortadan kalkar. Gece ağrısı, topallama veya kalça ağrısı eşlik ediyorsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekir.
Diz Kapağı Ağrısı Nasıl Teşhis Edilir?
Teşhis, ağrının ne zaman ve hangi hareketlerle arttığının sorgulanması ve dikkatli bir fizik muayeneyle başlar. Hekim diz kapağının hareketini, hassas noktaları, kas gücünü, esnekliği, kalça ve ayak hizasını değerlendirir. Gerekirse röntgen ile diz kapağının konumu, MR ile kıkırdak, tendon ve yağ yastığı incelenir.
- Röntgen: Diz kapağının yüksekliği, oluğa oturuşu ve patellofemoral kireçlenme hakkında bilgi verir. Özel açılı çekimler diz kapağının eğimini gösterir.
- MR: Kıkırdak hasarı, patellar tendinopati, Hoffa yağ yastığı ödemi ve çıkık sonrası bağ yırtıkları için en ayrıntılı yöntemdir.
- Ultrason: Tendon kalınlaşması ve tendon çevresindeki iltihabı göstermekte pratiktir.
- Bilgisayarlı tomografi: Diz kapağı kayması için cerrahi planlamada bazı ölçümleri yapmak amacıyla istenebilir.
Diz Kapağı Ağrısı Nasıl Tedavi Edilir?
Diz kapağı ağrısının çoğu ameliyatsız tedaviyle kontrol altına alınır. Temel adımlar; ağrıyı tetikleyen yükleri geçici olarak azaltmak, kalça ve uyluk kaslarını güçlendirmek, esnekliği artırmak ve gerekirse ağrı kesiciler ile bantlama kullanmaktır. Cerrahi, yapısal bir bozukluğun olduğu ve uygun tedaviye rağmen düzelmeyen seçilmiş hastalarda düşünülür.
|
Tedavi |
Kimler için uygun? |
Beklenen katkı |
|---|---|---|
|
Kalça ve uyluk güçlendirme egzersizleri |
Hemen tüm ön diz ağrısı türleri |
Diz kapağı üzerindeki yükün dengelenmesi; tedavinin temelidir |
|
Yük ve aktivite düzenlemesi |
Sporcular, aşırı kullanım sorunları |
Dokuların toparlanmasına zaman tanır |
|
Bantlama, diz kapağı bandı veya dizlik |
Patellofemoral ağrı, Hoffa sıkışması |
Kısa vadeli ağrı azalması, egzersize uyumu kolaylaştırır |
|
Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar |
Alevlenme dönemleri |
Kısa süreli rahatlama |
|
Tabanlık |
Ayak yapısı bacak hizasını bozan seçilmiş hastalar |
Bacak hizasına katkı |
|
Enjeksiyonlar (ör. PRP) |
Tedaviye dirençli seçilmiş tendinopati veya kıkırdak sorunları |
Kişiye göre değişen yanıt; muayene sonrası karar verilir |
|
Cerrahi |
Tekrarlayan diz kapağı çıkığı, kopmuş parça, dirençli yapısal sorunlar |
Yapısal bozukluğun düzeltilmesi |
Egzersiz programının etkisi genellikle haftalar içinde ortaya çıkar. Bu nedenle sabır ve düzen gerekir. Programın bir fizyoterapist eşliğinde başlatılması, hareketlerin doğru yapılmasını ve yükün doğru artırılmasını sağlar. PRP tedavisi hakkında ayrıntılı bilgiyi ilgili sayfamızda bulabilirsiniz.
Evde Yapılabilecek Basit Egzersizler
- Düz bacak kaldırma: Sırtüstü yatarken dizinizi düz tutup bacağınızı 30-40 cm kaldırın ve yavaşça indirin.
- Yan yatarak bacak açma: Yan yatarken üstteki bacağı dizi düz şekilde yukarı kaldırarak kalça kaslarını çalıştırın.
- İstiridye egzersizi: Yan yatarken dizler bükülü, ayaklar bitişik şekilde üstteki dizi açıp kapatın.
- Duvarda yarım çömelme: Sırtınızı duvara dayayıp dizlerinizi ağrısız açıya kadar bükün; derin çömelmeden kaçının.
- Hamstring ve baldır germe: Her germeyi 20-30 saniye tutarak günde birkaç kez tekrarlayın.
Bu egzersizler ağrıyı belirgin şekilde artırıyorsa durun ve hekiminize danışın. Hafif bir zorlanma hissi kabul edilebilir, ancak keskin ağrı uyarı işaretidir.
Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurmalısınız?
Diz kapağı ağrısı birkaç hafta içinde azalmıyorsa, diz kapağı yerinden oynuyor veya diz şişiyorsa ortopedi uzmanına başvurmanız önerilir. Diz kapağının çıktığı bir yaralanma, dize basamama ya da ateşle birlikte kızarık ve şiş bir diz ise aynı gün değerlendirilmesi gereken durumlardır.
- Diz kapağının yerinden çıkması veya şekil bozukluğu
- Yaralanma sonrası saatler içinde gelişen belirgin şişlik
- Dizin kilitlenmesi veya takılması
- Diz üzerine yük verememe
- Ateş, kızarıklık ve ısı artışı
- Diz kapağının altındaki tendonda ani bir kopma hissi ve dizi düz kaldıramama
Doç. Dr. Selahattin Özyürek'in Bu Konudaki Çalışmaları
Doç. Dr. Selahattin Özyürek, ön diz ağrısının gözden kaçabilen bir nedeni olan Hoffa hastalığı üzerine bir vaka yayınının yazarları arasındadır.
- Sivrioglu AK, Ozyurek S, Incedayi M, Mutlu H. A rarely diagnosed cause of anterior knee pain: Hoffa's disease. BMJ Case Rep. 2013. Yayın, ön diz ağrısı olan bir hastada Hoffa yağ yastığı hastalığının klinik ve MR bulgularını sunarak bu tanının akılda tutulması gerektiğine dikkat çekmektedir.
Kaynaklar
- AAOS OrthoInfo. Patellofemoral Pain Syndrome. https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/patellofemoral-pain-syndrome
- NHS. Knee pain. https://www.nhs.uk/conditions/knee-pain/
- Mayo Clinic. Chondromalacia patella. https://www.mayoclinic.org/health/chondromalacia-patella/DS00777
- Sivrioglu AK, Ozyurek S, Incedayi M, Mutlu H. A rarely diagnosed cause of anterior knee pain: Hoffa's disease. BMJ Case Reports. 2013.
Sık sorulan sorular
Aşırı kullanıma bağlı hafif diz kapağı ağrıları, yükün azaltılması ve basit önlemlerle birkaç hafta içinde azalabilir. Ancak altta yatan kas zayıflığı veya hizalama sorunu düzeltilmezse ağrı tekrarlama eğilimindedir. Ağrı birkaç haftada geçmiyor ya da şişlik ve boşalma eşlik ediyorsa ortopedi muayenesi önerilir. Merdiven inerken uyluk ön kası frenleme yapar ve diz kapağının arkasındaki eklem yüzeyine binen yük belirgin şekilde artar. Patellofemoral ağrı sendromu, kondromalazi ve patellofemoral kireçlenmesi olan kişilerde bu yük ağrıya dönüşür. Kas güçlendirme egzersizleri ve trabzan kullanımı genellikle rahatlatır. Diz kapağının hemen altındaki noktasal ağrı çoğunlukla patellar tendinit ile ilişkilidir ve zıplama sporlarında sık görülür. Tendonun iki yanında, dizi düzleştirirken artan ağrı Hoffa yağ yastığı sıkışmasını düşündürebilir. Büyüme çağındaki çocuklarda kaval kemiği çıkıntısındaki ağrı ise Osgood-Schlatter hastalığına bağlı olabilir. Ağrısız çıtırtı ve tıkırtı sesleri pek çok sağlıklı dizde duyulur ve tek başına bir hastalık belirtisi değildir. Çıtırtıya ağrı, şişlik, takılma veya hareket kısıtlılığı eşlik ediyorsa kıkırdak hasarı veya başka bir sorun açısından değerlendirme gerekir. Sesin varlığından çok eşlik eden belirtiler önemlidir. Diz kapağı ağrısında ortopedi ve travmatoloji bölümüne başvurabilirsiniz. Ortopedi uzmanı ağrının nedenini muayene ve gerekirse görüntülemeyle belirler. Tedavi planında fizik tedavi ve egzersiz programı çoğunlukla merkezi yer tutar; tekrarlayan diz kapağı çıkığı gibi durumlarda cerrahi seçenekler de aynı bölüm tarafından değerlendirilir. Diz kapağını destekleyen dizlikler veya bantlama, bazı hastalarda kısa vadede ağrıyı azaltıp egzersiz yapmayı kolaylaştırabilir. Ancak dizlik tek başına bir tedavi değildir ve kas güçlendirmenin yerini tutmaz. Uzun süre sürekli kullanım kasların zayıflamasına katkı yapabileceği için kullanım süresi hekimle planlanmalıdır. Diz kapağı ağrısının büyük çoğunluğu ameliyat gerektirmez ve egzersiz temelli tedaviyle kontrol altına alınır. Tekrarlayan diz kapağı çıkıkları, çıkık sırasında kopan kıkırdak ya da kemik parçaları ve uzun süreli tedaviye yanıt vermeyen belirgin yapısal sorunlar ise cerrahi açıdan değerlendirilebilir. Ağrı hafifse ve koşu sırasında artmıyorsa mesafe ve sıklık azaltılarak koşuya devam edilebilir. Ağrı koşu sırasında belirginleşiyorsa geçici olarak bisiklet veya yüzme gibi diz kapağını daha az zorlayan aktivitelere geçmek uygundur. Güçlendirme programıyla birlikte koşu yükü kademeli olarak yeniden artırılır.Diz kapağı ağrısı kendiliğinden geçer mi?
Merdiven inerken diz kapağı neden ağrır?
Diz kapağı altında ağrı neden olur?
Dizde çıtırtı sesi zararlı mıdır?
Diz kapağı ağrısı için hangi bölüme gidilir?
Diz kapağı ağrısında dizlik kullanılır mı?
Diz kapağı ağrısı ameliyat gerektirir mi?
Diz kapağı ağrısı olan biri koşabilir mi?