Kalça protezi ameliyatı sonrası hastaların çoğu ameliyat günü ya da ertesi gün yürüteçle yürümeye başlar. İlk 6 haftada yara iyileşir ve protez çevresindeki dokular güçlenir; bu dönemde cerrahi yaklaşıma göre belirlenen çıkık önlemlerine uyulur. Çoğu hasta 6-12 hafta içinde desteksiz yürür, tam toparlanma ise 6-12 ayı bulabilir.
Kalça protezi, ileri kalça kireçlenmesi ve bazı kalça kırıklarında ağrıyı azaltmada ve hareketliliği geri kazandırmada etkili bir ameliyattır. Ameliyatın sonucunu belirleyen önemli etkenlerden biri, sonrasındaki haftalarda önerilere uyulması ve düzenli egzersiz yapılmasıdır.
Bu sayfada ameliyat sonrası haftalara göre beklenen gelişmeleri, cerrahi yaklaşıma göre çıkık önlemlerini, temel egzersizleri, günlük yaşamla ilgili pratik bilgileri ve beklemeden hekime başvurmanızı gerektiren belirtileri bulacaksınız. Ameliyatın kendisi ve kimlere uygun olduğu hakkında bilgi için kalça protezi nedir sayfasına bakabilirsiniz.
- Kalça Protezi Ameliyatı Sonrası İyileşme Hafta Hafta Nasıl İlerler?
- Kalça Protezi Sonrası Çıkık Önlemleri Nelerdir?
- Kalça Protezi Sonrası Hangi Egzersizler Yapılır?
- İlk günlerden itibaren
- Ayakta egzersizler (genellikle 1-2. haftadan itibaren)
- İlerleyen haftalarda
- Kalça Protezi Sonrası Günlük Yaşam Nasıl Düzenlenir?
- Kalça Protezi Sonrası Ne Zaman Araba Kullanılır ve İşe Dönülür?
- Kalça Protezi Sonrası Yara Bakımı ve Pıhtı Önleme Nasıl Yapılır?
- Çimentolu ve Çimentosuz Kalça Protezi Sonrası Yük Verme Farklı mı?
- Kalça Protezini Uzun Yıllar Korumak için Nelere Dikkat Edilmeli?
- Kalça Protezi Sonrası Şikayetler Normal mi?
- Bacak Boyu Farkı Hissi
- Kas Ağrısı ve Yorgunluk
- Kalça Yan Tarafında Ağrı
- Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurmalısınız?
- Kaynaklar
- Sık Sorulan Sorular
Kalça Protezi Ameliyatı Sonrası İyileşme Hafta Hafta Nasıl İlerler?
Kalça protezi sonrası ilk günler yürüteçle yürüme ve yatakta egzersizlerle geçer. 2-6. haftalarda yürüme mesafesi artar, dikişler alınır, yürüteçten bastona geçilir ve çıkık önlemlerine uyulur. 6-12. haftalarda çoğu hasta desteksiz yürür, araba kullanır ve günlük işlerine döner. Kas gücü 6-12 ay boyunca artmaya devam eder.
|
Dönem |
Yürüme |
Egzersiz odağı |
Dikkat edilecekler |
|---|---|---|---|
|
Ameliyat günü - 3. gün |
Fizyoterapist eşliğinde yürüteçle kısa mesafe |
Ayak bileği pompalama, kalça ve uyluk kaslarını sıkma |
Çıkık önlemlerini öğrenme, yatak-sandalye-tuvalet geçişleri |
|
1-2. hafta |
Yürüteç veya iki koltuk değneği |
Ev egzersiz programı günde 2-3 kez |
Yara bakımı, pıhtı önleyici ilaçlar, yüksek oturma yerleri |
|
2-6. hafta |
Tek koltuk değneği veya bastona geçiş |
Ayakta kalçayı yana ve arkaya açma, köprü, basamak |
Dikişlerin alınması, çıkık önlemlerinin sürdürülmesi |
|
6-12. hafta |
Desteksiz yürüme |
Sabit bisiklet, denge, direnç bandı egzersizleri |
Hekim onayıyla önlemlerin gevşetilmesi, araba kullanma, işe dönüş |
|
3-6. ay |
Uzun mesafe yürüyüş |
Kuvvet ve dayanıklılık |
Yüzme, bisiklet, golf gibi düşük darbeli aktiviteler |
|
6-12. ay |
Normal yürüyüş |
Düzenli egzersiz alışkanlığı |
Topallamanın ve kalça yan ağrısının belirgin azalması |
Bu takvim genel bir çerçevedir. Ameliyat öncesi kas gücü, yaş, kemik kalitesi, protezin çimentolu ya da çimentosuz olması ve cerrahi yaklaşım iyileşme hızını etkiler. Cerrahınızın size özel talimatları her zaman önceliklidir.
Kalça Protezi Sonrası Çıkık Önlemleri Nelerdir?
Kalça protezi sonrası çıkık önlemleri, ameliyatta kullanılan cerrahi yaklaşıma göre değişir. Arka yaklaşımda kalçayı 90 dereceden fazla bükmek, bacak bacak üstüne atmak ve dizi içe döndürmek sınırlanır. Ön yaklaşımda ise bacağı geriye fazla açmak ve ayağı dışa döndürmek sınırlanır. Önlemler genellikle ilk 6-12 hafta sürdürülür.
Protez çıkığı, protezin top kısmının yuvasından çıkmasıdır ve çoğunlukla ilk aylarda, kalçanın aşırı bir pozisyona getirilmesiyle olur. Kalça çevresindeki kas ve kapsül dokusu iyileştikçe risk azalır. Bazı merkezlerde ve bazı hastalarda önlemler daha esnek tutulabilir; bu nedenle size hangi önlemlerin uygulanacağını cerrahınız belirler.
|
Konu |
Arka (posterior) yaklaşım |
Ön (anterior) yaklaşım |
|---|---|---|
|
Kaçınılacak ana hareketler |
Kalçayı 90 dereceden fazla bükmek, bacak bacak üstüne atmak, dizi ve ayağı içe döndürmek |
Bacağı vücudun gerisine fazla uzatmak, ayağı dışa çevirmek, ayakta gövdeyi ameliyatlı tarafa döndürmek |
|
Oturma |
Yüksek, kolçaklı sandalye; kalça dizden yüksekte kalmalı; alçak koltuk ve kanepeden kaçınma |
Genellikle daha esnek; yine de ilk haftalarda yüksek oturma yeri kolaylık sağlar |
|
Eğilme |
Yerden eşya almak için öne eğilmemek; uzanma aparatı kullanmak |
Öne eğilme genellikle daha serbest; cerrah önerisine göre |
|
Yatış |
Sırt üstü, bacak arasına yastık; ameliyatlı tarafın üstüne veya altına yatmadan önce hekime danışmak |
Sırt üstü; yan yatarken bacak arasına yastık |
|
Klozet |
Klozet yükseltici kullanılması önerilir |
Gerekirse klozet yükseltici |
Lateral (yan) yaklaşım gibi farklı teknikler de kullanılır ve önlemler buna göre uyarlanır. Taburcu olmadan önce hangi yaklaşımla ameliyat edildiğinizi ve hangi hareketlerden kaçınmanız gerektiğini fizyoterapistinizle birlikte uygulamalı olarak öğrenmeniz önerilir.
Kalça Protezi Sonrası Hangi Egzersizler Yapılır?
Kalça protezi sonrası temel egzersizler kalça ve uyluk kaslarını güçlendirmeye, kan dolaşımını desteklemeye ve yürüyüşü normale döndürmeye yöneliktir. Ayak bileği pompalama, kalça kaslarını sıkma, topuk kaydırma, yatarak bacağı yana açma ve ayakta kalça egzersizleri ilk haftalardan itibaren, çıkık önlemlerine uygun şekilde yapılır.
İlk günlerden itibaren
- Ayak bileği pompalama: Ayakları yukarı-aşağı hareket ettirme; dolaşımı destekler.
- Kalça kaslarını sıkma: Kalça kaslarını 5 saniye sıkıp gevşetme.
- Kuadriseps kasılması: Uyluk ön kasını sıkarak dizi yatağa bastırma.
- Topuk kaydırma: Topuğu yatakta kalçaya doğru kaydırma; arka yaklaşımda kalçayı 90 dereceden fazla bükmeden.
- Yatarak bacağı yana açma: Sırt üstü yatarken ameliyatlı bacağı yana kaydırıp orta hatta geri getirme; orta hattı geçmeden.
Ayakta egzersizler (genellikle 1-2. haftadan itibaren)
- Ayakta diz kaldırma: Sağlam bir yere tutunarak dizi bele doğru kaldırma; bel hizasını geçmeden.
- Ayakta kalçayı yana açma: Gövde dik, ayak ucu öne bakarken bacağı yana açma.
- Ayakta kalçayı geriye açma: Gövdeyi öne eğmeden bacağı hafifçe geriye götürme; ön yaklaşımda aşırıya kaçmadan.
İlerleyen haftalarda
Köprü kurma, basamak egzersizleri, direnç bandıyla kalça açma ve sabit bisiklet program eklenebilir. Sabit bisiklette sele yüksek ayarlanmalı, arka yaklaşımda kalça 90 dereceden fazla bükülmemelidir. Egzersizler hafif rahatsızlık yapabilir; keskin ağrı olursa durup fizyoterapistinize danışın.
Kalça Protezi Sonrası Günlük Yaşam Nasıl Düzenlenir?
Kalça protezi sonrası ilk haftalarda yüksek ve kolçaklı sandalye, klozet yükseltici, uzanma aparatı, uzun saplı ayakkabı çekeceği ve çorap giyme aparatı günlük işleri güvenli hale getirir. Kaygan halıların kaldırılması, gece ışığı ve banyoda tutunma barı düşme riskini azaltır. Ağır işler için ilk haftalarda yardım planlanmalıdır.
- Oturup kalkma: Ameliyatlı bacağı öne uzatarak, kolçaklardan destek alarak oturun ve kalkın.
- Giyinme: Önce ameliyatlı bacağı giydirin, çıkarırken en son onu çıkarın.
- Banyo: Yara kapanana kadar küvete girmeyin; duş tabureti ve kaymaz paspas kullanın.
- Merdiven: Çıkarken sağlam bacakla, inerken ameliyatlı bacakla adım atın, tırabzana tutunun.
- Arabaya binme: Koltuğu geriye alın, sırtınız arabaya dönük oturun, ardından bacaklarınızı birlikte içeri çevirin.
- Ev işleri: Yerden eşya almak, alt dolaplara uzanmak ve ağır taşımak için ilk haftalarda yardım isteyin.
Kalça Protezi Sonrası Ne Zaman Araba Kullanılır ve İşe Dönülür?
Kalça protezi sonrası araba kullanmaya genellikle 4-6. haftalarda, bacağınızı rahatça kontrol edebildiğinizde, güçlü ağrı kesicileri bıraktığınızda ve cerrahınız onay verdiğinde dönebilirsiniz. Masa başı işe çoğunlukla 4-6 haftada, ayakta çalışılan işlere 6-8 haftada, ağır fiziksel işlere ise 3 ay ve sonrasında dönülebilir.
Uzun yolculuklarda pıhtı riskini azaltmak için her bir-iki saatte bir mola verip kısa yürüyüş yapmanız, bol su içmeniz önerilir. Uçak yolculuğu planlıyorsanız zamanlamayı ve pıhtı önleyici tedbirleri cerrahınızla konuşun. Cinsel yaşama genellikle birkaç hafta sonra, çıkık önlemlerine uygun pozisyonlarla dönülebilir.
Kalça Protezi Sonrası Yara Bakımı ve Pıhtı Önleme Nasıl Yapılır?
Kalça protezi sonrası yara temiz ve kuru tutulur, pansuman önerilen aralıklarla değiştirilir ve dikişler genellikle 10-14. günde alınır. Pıhtı riskini azaltmak için pıhtı önleyici ilaçlar önerilen süre boyunca aksatılmadan kullanılır, sık sık ayak bileği egzersizi yapılır ve uzun süre hareketsiz kalınmaz.
- Yara tamamen kapanıp kuruyana kadar küvet, havuz ve denize girmeyin.
- Yaranın üzerine krem, pudra veya bitkisel ürün sürmeyin.
- Yara çevresinde artan kızarıklık, sıcaklık veya akıntı fark ederseniz hemen bildirin.
- Önerildiyse varis çorabını gün içinde düzenli kullanın.
- Bol sıvı alın; uzun oturmalarda her saat kısa yürüyüş yapın.
Çimentolu ve Çimentosuz Kalça Protezi Sonrası Yük Verme Farklı mı?
Günümüzde hem çimentolu hem de çimentosuz kalça protezlerinin çoğunda ameliyattan hemen sonra ağrının izin verdiği ölçüde tam yük verilmesine izin verilir. Ancak kemik kalitesi zayıfsa, ameliyat sırasında küçük bir kemik çatlağı olduysa veya revizyon ameliyatı yapıldıysa, cerrahınız ilk haftalarda kısmi yük verilmesini önerebilir.
Çimentosuz protezlerde kemiğin protez yüzeyine kaynaması birkaç hafta sürer; çimentolu protezlerde ise sabitleme ameliyat sırasında sağlanır. Hangi tip protez kullanıldığını ve size önerilen yük verme düzeyini taburcu olurken öğrenmeniz, koltuk değneği kullanımını doğru planlamanızı sağlar.
Kalça Protezini Uzun Yıllar Korumak için Nelere Dikkat Edilmeli?
Kalça protezinin uzun yıllar sorunsuz çalışması için ideal kiloyu korumak, kalça kaslarını güçlü tutan düzenli egzersize devam etmek, düşmelere karşı önlem almak ve düzenli kontrollere gitmek önerilir. Vücudun herhangi bir yerindeki bakteriyel enfeksiyonun hızlı tedavi edilmesi, protez enfeksiyonu riskini azaltmaya yardımcı olur.
Diş tedavisi, idrar yolu enfeksiyonu veya başka bir girişim öncesinde hekiminize protezinizin olduğunu söyleyin; gerekli durumlarda koruyucu önlemlere karar verilir. Yıllar sonra kasık veya uylukta yeniden başlayan ağrı, protezde gevşeme veya aşınma belirtisi olabileceğinden ihmal edilmemelidir.
Kalça Protezi Sonrası Şikayetler Normal mi?
Kalça protezi sonrası birkaç hafta süren kalça ve uyluk şişliği, yara çevresinde morarma, egzersizle artan ağrı, gece ağrısı, kesi çevresinde uyuşukluk ve hafif topallama olağan kabul edilir. Bazı hastalar bacaklarının farklı uzunlukta olduğunu hisseder; bu his çoğu zaman haftalar içinde azalır. Ateş, yara akıntısı ve ani şiddetli ağrı normal değildir.
Bacak Boyu Farkı Hissi
Ameliyat öncesi kireçlenmiş kalçada kaslar kısalmış ve pelvis eğilmiş olabilir. Ameliyat sonrası kaslar uyum sağlayana kadar ameliyatlı bacak daha uzunmuş gibi hissedilebilir. Bu his çoğunlukla birkaç hafta ya da ay içinde azalır. Kalıcı ve ölçülebilir bir fark varsa tabanlıkla düzeltilebilir.
Kas Ağrısı ve Yorgunluk
Kalça çevresindeki kaslar ameliyat sırasında gerildiği ve uzun süre zayıf kaldığı için ilk haftalarda uyluk ve kalçada kas ağrısı, gün sonunda belirgin yorgunluk sık görülür. Egzersiz ve dinlenmeyi gün içine dengeli dağıtmak bu yakınmaları azaltır. Uyku düzensizliği ve iştahsızlık da genellikle birkaç hafta içinde düzelir.
Kalça Yan Tarafında Ağrı
Kalçanın dış tarafında, özellikle yan yatarken hissedilen ağrı kas ve bursa iritasyonuna bağlı olabilir. Egzersiz programının düzenlenmesi genellikle yardımcı olur. Uzun sürerse trokanterik bursit açısından değerlendirme gerekebilir.
Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurmalısınız?
Kalça protezi sonrası aşağıdaki belirtiler çıkık, enfeksiyon, pıhtı veya protez çevresi kırık gibi sorunların işareti olabilir. Bu durumlarda beklemeden cerrahınıza ya da acil servise başvurun.
- Kalçada ani şiddetli ağrı, bacakta kısalma, bacağın içe veya dışa dönmüş durması ve yük verememe (çıkık olasılığı)
- 38 derecenin üzerinde ateş, titreme
- Yarada artan kızarıklık, sıcaklık, akıntı veya açılma
- Baldırda ağrı, şişlik, sertlik veya bacakta tek taraflı belirgin şişme
- Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı (acil servis)
- Düşme sonrası kalça veya uyluk ağrısı
- Ayakta his kaybı veya ayağı yukarı kaldıramama
- Haftalar ya da yıllar sonra yeniden başlayan ve giderek artan kasık ya da uyluk ağrısı
Kaynaklar
- AAOS OrthoInfo. Total Hip Replacement Exercise Guide. https://orthoinfo.aaos.org/en/recovery/total-hip-replacement-exercise-guide
- NHS. Hip replacement: Recovering from a hip replacement. https://www.nhs.uk/conditions/hip-replacement/recovering-from-a-hip-replacement
- Cambridge University Hospitals NHS. Hip replacement (total): advice and exercises following. https://www.cuh.nhs.uk/patient-information/hip-replacement-total-advice-and-exercises-following/
- NICE. Joint replacement (primary): hip, knee and shoulder (NG157).
Sık Sorulan Sorular