Diz arkası ağrısı, dizin arka yüzündeki çukur bölgede (popliteal bölge) hissedilen ağrıdır. En sık nedenleri Baker kisti, menisküsün arka boynuz yırtığı, hamstring ve baldır kası zorlanmaları ile diz kireçlenmesidir. Baldırda yeni başlayan şişlik, ısı artışı ve kızarıklık eşlik ediyorsa derin ven trombozu (pıhtı) olasılığı acilen değerlendirilmelidir.
Dizin arka bölgesi, küçük bir alanda pek çok yapıyı barındırır. Uyluğun arka kaslarının (hamstring) ve baldır kasının (gastroknemius) tendonları burada dize yapışır; ana atardamar, toplardamar ve sinirler bu bölgeden geçer. Eklemin arka kapsülü ve menisküslerin arka boynuzları da bu bölgeye komşudur.
Bu çeşitlilik nedeniyle diz arkası ağrısının kaynağını belirlemek dikkatli bir değerlendirme gerektirir. Bu sayfada sık nedenleri, birbirinden nasıl ayırt edilebileceklerini ve hangi durumlarda hızla hekime başvurmanız gerektiğini bulacaksınız.
- Diz Arkası Ağrısı Neden Olur?
- Baker Kisti Diz Arkası Ağrısına Nasıl Yol Açar?
- Menisküs Arka Boynuz Yırtığı Diz Arkasında Ağrı Yapar mı?
- Hamstring Zorlanması Diz Arkası Ağrısına Neden Olur mu?
- Baldır Kası Yırtığı (Tennis Leg) Nedir?
- Diz Arkası Ağrısı Pıhtı Belirtisi Olabilir mi?
- Diz Arkası Ağrısının Nedenleri Birbirinden Nasıl Ayırt Edilir?
- Diz Arkası Ağrısında Hangi Tetkikler Yapılır?
- Diz Arkası Ağrısı Nasıl Tedavi Edilir?
- Evde Neler Yapabilirsiniz?
- Diz arkası ağrısı nasıl önlenebilir?
- Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurmalısınız?
- Doç. Dr. Selahattin Özyürek'in Bu Konudaki Çalışmaları
- Kaynaklar
- Sık sorulan sorular
Diz Arkası Ağrısı Neden Olur?
Diz arkası ağrısının en sık nedenleri; eklem içi bir sorunla birlikte gelişen Baker kisti, menisküsün arka kısmındaki yırtıklar, hamstring tendonlarının ve baldır kasının zorlanması ya da yırtılması ve diz kireçlenmesidir. Daha seyrek olarak arka çapraz bağ yaralanması, toplardamar pıhtısı, atardamar genişlemesi (anevrizma) ve sinir sıkışması da ağrıya neden olabilir.
|
Neden |
Nasıl başlar? |
Ayırt edici belirtiler |
Ayrıntılı bilgi |
|---|---|---|---|
|
Baker kisti |
Yavaş, genellikle eklem içi bir sorunla birlikte |
Diz arkasında dolgunluk, dizi tam bükerken gerginlik, ele gelen yumuşak şişlik |
Baker kisti |
|
Menisküs arka boynuz yırtığı |
Dönme veya çömelme sırasında; ileri yaşta sinsi |
Derin çömelmede ağrı, takılma, kilitlenme |
|
|
Hamstring zorlanması veya tendiniti |
Sürat koşusu, ani hızlanma, aşırı germe |
Uyluk arkasından dize yayılan ağrı, dizi bükerken zorlanma |
Spor yaralanmaları |
|
Baldır kası yırtığı (tennis leg) |
Ani, sıçrama veya ileri hamle sırasında "taş çarpmış" hissi |
Baldırın iç-üst kısmında ağrı, morluk, parmak ucunda durmakta güçlük |
Bu sayfada aşağıda |
|
Diz kireçlenmesi |
Yıllar içinde yavaş |
Sabah tutukluğu, dizi tam açamama, eşlik eden Baker kisti |
|
|
Arka çapraz bağ yaralanması |
Bükülü dize önden darbe (ör. trafik kazası, düşme) |
Diz arkasında ağrı ve şişlik, merdiven inerken güvensizlik |
Spor yaralanmaları |
|
Derin ven trombozu (pıhtı) |
Hareketsizlik, ameliyat, uzun yolculuk sonrası |
Baldırda şişlik, ısı artışı, kızarıklık, tek bacakta çap artışı |
Acil değerlendirme gerekir |
Baker Kisti Diz Arkası Ağrısına Nasıl Yol Açar?
Baker kisti, diz eklemindeki sıvının arka kapsüldeki bir kese yoluyla diz arkasına dolmasıyla oluşan sıvı dolu bir şişliktir. Çoğunlukla menisküs yırtığı veya kireçlenme gibi eklem içi bir sorunun sonucudur. Diz arkasında dolgunluk, gerginlik ve dizi tam bükerken rahatsızlık yaratır; bazen hiç belirti vermez.
Kist büyüdükçe diz hareketlerini kısıtlayabilir ve uzun süre ayakta kalmakla gerginlik artar. Kist yırtılırsa sıvı baldıra sızar; baldırda ani ağrı, şişlik ve bazen ayak bileği çevresinde morluk gelişir. Bu tablo pıhtıyla kolayca karışabileceği için ultrason ile ayırt edilmesi gerekir. Konuyu Baker kisti sayfamızda ayrıntılı ele aldık.
Menisküs Arka Boynuz Yırtığı Diz Arkasında Ağrı Yapar mı?
Evet. Menisküsün arka kısmı (arka boynuz), dizin arka bölümüne yakın yerleştiği için buradaki yırtıklar diz arkasında ve arka-iç köşede ağrıya yol açabilir. Ağrı özellikle derin çömelme, bağdaş kurma ve dönme hareketlerinde artar. Takılma, kilitlenme ve tekrarlayan şişlik eşlik edebilir.
Genç ve aktif kişilerde arka boynuz yırtıkları genellikle bir dönme yaralanmasıyla oluşur. Orta yaş ve sonrasında ise doku yıprandığı için sıradan bir çömelme bile yırtığa neden olabilir. İç menisküsün kaval kemiğine tutunduğu kök bölgesindeki yırtıklar, menisküsün yük taşıma işlevini bozduğu için ayrıca önem taşır.
Menisküs arka boynuz yırtıkları eklem içinde sıvı artışına yol açarak Baker kisti oluşumuna da katkıda bulunabilir. Tanı genellikle MR ile konur. Tedavi; yırtığın tipine, hastanın yaşına ve şikâyetlerine göre ameliyatsız yöntemlerden diz artroskopisi ile onarıma kadar uzanır.
Hamstring Zorlanması Diz Arkası Ağrısına Neden Olur mu?
Hamstring, uyluğun arka yüzündeki üç kastan oluşan bir kas grubudur ve tendonları diz arkasının iç ve dış kenarlarına yapışır. Sürat koşusu, ani hızlanma veya aşırı germe sırasında bu kaslar ya da tendonları zorlanabilir. Ağrı uyluğun arkasından diz arkasına doğru hissedilir ve dizi bükmeye karşı kuvvet uygulandığında artar.
Hafif zorlanmalar dinlenme, buz ve kademeli germe ile birkaç hafta içinde geriler. Kasın daha büyük yırtıklarında morluk belirginleşir ve iyileşme daha uzun sürer. Kalçaya yakın bölgede tendonun kemikten kopması gibi nadir ama ciddi yaralanmalar erken cerrahi değerlendirme gerektirebilir.
Hamstring tendonlarının dize yapıştığı noktalarda tekrarlayan aşırı yüklenmeye bağlı tendinopati de görülebilir. Bu durumda ağrı daha sinsi başlar, uzun süre oturma ve yokuş çıkma ile artar. Tedavide tendonu kademeli olarak yükleyen egzersizler temel yöntemdir.
Baldır Kası Yırtığı (Tennis Leg) Nedir?
Tennis leg, baldırın iç-üst bölümündeki gastroknemius kasının iç başının kısmen veya tamamen yırtılmasıdır. Genellikle orta yaşlı kişilerde, tenis gibi ani ileri hamle veya sıçrama gerektiren hareketler sırasında oluşur. Kişi baldırına taş ya da top çarpmış gibi ani ve keskin bir ağrı hisseder; ardından şişlik ve morluk gelişir.
Ağrı diz arkasının hemen altında, baldırın iç tarafında yoğunlaşır. Parmak ucunda durmak ve normal adım atmak zorlaşır. Birkaç gün içinde morluk ayak bileğine doğru inebilir. Belirtileri derin ven trombozu ve yırtılmış Baker kisti ile benzerlik gösterdiği için ultrason ile ayırıcı tanı yapılması önemlidir; bazı hastalarda yırtık ile birlikte pıhtı da gelişebilir.
Tedavi çoğunlukla ameliyatsızdır. İlk günlerde dinlenme, buz, kompresyon ve bacağı yükseltme uygulanır; gerekirse kısa süre koltuk değneği ve topuk yükseltici kullanılır. Ağrı azaldıkça germe ve güçlendirme egzersizlerine geçilir. İyileşme yırtığın büyüklüğüne göre birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir.
Diz Arkası Ağrısı Pıhtı Belirtisi Olabilir mi?
Evet, diz arkası ve baldırda ağrı derin ven trombozunun (bacak toplardamarında pıhtı) belirtisi olabilir. Tek bacakta şişlik, baldırda ısı artışı, kızarıklık ve basmakla artan ağrı tipiktir. Pıhtının akciğere gitme riski olduğu için bu belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Tanı doppler ultrason ile konur.
Pıhtı riskini artıran durumlar şunlardır:
- Yakın zamanda geçirilmiş ameliyat, özellikle ortopedik cerrahi
- Uzun süreli hareketsizlik, yatak istirahati veya alçı
- Uzun uçak ya da otobüs yolculukları
- Gebelik ve doğum sonrası dönem, hormon içeren ilaçlar
- Kanser tedavisi
- Daha önce geçirilmiş pıhtı veya ailede pıhtılaşma bozukluğu
- Sigara kullanımı ve fazla kilo
Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kanlı öksürük gibi belirtiler pıhtının akciğere ulaşmış olabileceğini gösterir. Bu durumda zaman kaybetmeden 112'yi aramanız veya en yakın acil servise başvurmanız gerekir.
Diz Arkası Ağrısının Nedenleri Birbirinden Nasıl Ayırt Edilir?
Ayırt etmede en önemli ipuçları ağrının nasıl başladığı, eşlik eden şişliğin yeri ve hareketlerle ilişkisidir. Ani bir hareketle başlayan baldır ağrısı kas yırtığını, yavaş gelişen dolgunluk Baker kistini, çömelmede takılma menisküsü, hareketsizlik sonrası şişlik ise pıhtıyı düşündürür. Kesin ayrım için muayene ve görüntüleme gerekir.
|
Özellik |
Yırtılmış Baker kisti |
Baldır kası yırtığı (tennis leg) |
Derin ven trombozu |
|---|---|---|---|
|
Başlangıç |
Önceden diz arkasında şişlik, sonra ani baldır ağrısı |
Hareket sırasında ani, keskin ağrı |
Genellikle sinsi, saatler-günler içinde |
|
Tetikleyici |
Diz içi sorun, kistin gerilmesi |
Sıçrama, ileri hamle, ani çıkış |
Hareketsizlik, ameliyat, yolculuk |
|
Morluk |
Ayak bileği çevresinde olabilir |
Sık, baldırdan aşağı iner |
Genellikle yok |
|
Şişlik ve ısı |
Baldırda şişlik |
Yırtık bölgesinde lokal şişlik |
Tüm baldırda şişlik, ısı artışı |
|
Tanı |
Ultrason, gerekirse MR |
Ultrason, gerekirse MR |
Doppler ultrason |
|
Aciliyet |
Pıhtı dışlanana kadar acil kabul edilir |
Pıhtı dışlanana kadar acil kabul edilir |
Acil |
Diz Arkası Ağrısında Hangi Tetkikler Yapılır?
İlk adım fizik muayenedir. Hekim diz arkasındaki şişliği, hassas noktaları, eklemin hareket açıklığını, menisküs ve bağ testlerini ve baldırdaki şişlik ile ısıyı değerlendirir. Ardından şikâyete göre ultrason, doppler ultrason, röntgen veya MR istenir.
- Ultrason: Baker kisti, kas yırtığı ve tendon sorunlarını hızla gösterir.
- Doppler ultrason: Toplardamarda pıhtı olup olmadığını ortaya koyar; şüphe varsa ilk istenen tetkiktir.
- Röntgen: Kireçlenme, kemik çıkıntıları ve kırık açısından bilgi verir.
- MR: Menisküs, bağ, kıkırdak ve kas-tendon yaralanmalarını ayrıntılı gösterir.
Diz Arkası Ağrısı Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi nedene göre değişir. Kas ve tendon zorlanmaları çoğunlukla dinlenme, buz ve kademeli egzersizle düzelir. Baker kistinde asıl hedef, kisti besleyen eklem içi sorunun tedavisidir. Menisküs yırtıklarında ameliyatsız tedavi veya artroskopi, pıhtıda ise kan sulandırıcı tedavi uygulanır.
|
Neden |
İlk basamak tedavi |
Gerekirse |
|---|---|---|
|
Baker kisti |
Eklem içi sorunun tedavisi, egzersiz, buz |
Ultrason eşliğinde boşaltma ve enjeksiyon, eklem içi soruna yönelik artroskopi |
|
Menisküs arka boynuz yırtığı |
Aktivite düzenlemesi, egzersiz, ilaç |
Uygun yırtıklarda artroskopik onarım veya düzeltme |
|
Hamstring zorlanması |
Göreceli dinlenme, buz, kademeli germe ve güçlendirme |
Tendon kopmasında cerrahi değerlendirme |
|
Baldır kası yırtığı |
Dinlenme, buz, kompresyon, topuk yükseltici |
Büyük kan birikiminde boşaltma |
|
Diz kireçlenmesi |
Kilo kontrolü, egzersiz, ilaç, enjeksiyon |
Osteotomi veya protez |
|
Derin ven trombozu |
Kan sulandırıcı tedavi (acil) |
Damar uzmanı takibi |
Evde Neler Yapabilirsiniz?
- Pıhtı belirtisi yoksa ilk günlerde ağrıyan bölgeye bir bezle sararak 15-20 dakika buz uygulayın.
- Ağrıyı artıran derin çömelme, koşu ve sıçrama gibi hareketlere birkaç gün ara verin.
- Uzun süre hareketsiz kalmayın; ağrının izin verdiği ölçüde kısa yürüyüşler yapın.
- Ağrı azaldıkça hamstring ve baldır germe egzersizlerine nazikçe başlayın.
- Baldırda şişlik ve ısı artışı varsa masaj yapmayın, germe egzersizlerini erteleyin ve hekime başvurun.
Diz arkası ağrısı nasıl önlenebilir?
Diz arkası ağrısını önlemenin temeli, hamstring ve baldır kaslarının esnekliğini ve gücünü korumak, spor yükünü kademeli artırmak ve diz içindeki sorunları erken tedavi etmektir. Uzun yolculuk ve hareketsizlik dönemlerinde bacak egzersizleri yapmak pıhtı riskini azaltmaya yardımcı olur.
- Spor öncesinde ısınma, sonrasında hafif germe yapın.
- Antrenman süresini ve şiddetini haftadan haftaya küçük adımlarla artırın.
- Uzun yolculuklarda sık sık ayak bileği pompalama hareketi yapın ve fırsat buldukça yürüyün.
- Dizde tekrarlayan şişlik varsa nedenini araştırın; eklem içi sorunun tedavisi Baker kistinin oluşmasını önleyebilir.
Ne Zaman Ortopedi Uzmanına Başvurmalısınız?
Diz arkası ağrısı birkaç hafta içinde düzelmiyorsa, dizde kilitlenme veya belirgin şişlik varsa ortopedi uzmanına başvurmanız önerilir. Baldırda şişlik, ısı artışı ve kızarıklık ya da nefes darlığı gibi belirtiler ise pıhtı olasılığı nedeniyle acil değerlendirme gerektirir.
- Baldırda tek taraflı şişlik, ısı artışı, kızarıklık (acil)
- Nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı öksürük (112 veya acil servis)
- Ani "pıt" hissiyle başlayan ağrı ve sonrasında yürüyememe
- Dizin kilitlenmesi veya tam açılamaması
- Diz arkasında hızla büyüyen veya nabız atan bir şişlik
- Bacakta uyuşma, güçsüzlük, ayakta soğukluk veya renk değişikliği
- Ateşle birlikte diz ağrısı
Doç. Dr. Selahattin Özyürek'in Bu Konudaki Çalışmaları
Doç. Dr. Selahattin Özyürek, diz arkası ve baldır ağrısının ayırıcı tanısında önemli bir yeri olan baldır kası yırtığı (tennis leg) üzerine bir vaka yayınının yazarları arasındadır.
- Ozyurek S, Erol B, Guler F, Atbasi Z. Isolated partial rupture of the medial head of the gastrocnemius muscle (tennis leg). BMJ Case Rep. 2013. Yayın, gastroknemius kasının iç başının izole kısmi yırtığını klinik ve görüntüleme bulgularıyla sunmakta ve baldır ağrısında bu tanının pıhtı gibi durumlardan ayırt edilmesine dikkat çekmektedir.
Kaynaklar
- Cleveland Clinic. Back of Knee Pain. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/back-of-knee-pain
- Mayo Clinic. Baker cyst: Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bakers-cyst/symptoms-causes/syc-20369950?p=1
- NHS 111 Wales. Baker's cyst. https://111.wales.nhs.uk/bakerscyst/
- NHS. Knee pain. https://www.nhs.uk/conditions/knee-pain/
- Ozyurek S, Erol B, Guler F, Atbasi Z. Isolated partial rupture of the medial head of the gastrocnemius muscle (tennis leg). BMJ Case Reports. 2013.
Sık sorulan sorular
Hafif kas ve tendon zorlanmalarına bağlı diz arkası ağrısı, dinlenme ve basit önlemlerle birkaç hafta içinde geçebilir. Baker kisti gibi eklem içi bir sorunla ilişkili ağrılar ise altta yatan neden tedavi edilmeden tekrarlama eğilimindedir. Baldırda şişlik ve ısı artışı varsa beklemeden hekime başvurmalısınız. Diz arkası ağrısında ilk başvurulacak bölüm ortopedi ve travmatolojidir. Ortopedi uzmanı Baker kisti, menisküs, bağ ve kas-tendon sorunlarını değerlendirir. Baldırda tek taraflı şişlik, ısı artışı ve kızarıklık varsa pıhtı olasılığı nedeniyle önce acil servise başvurmak ve doppler ultrason yaptırmak gerekir. Dizin arkasındaki şişliğin en sık nedeni Baker kistidir ve genellikle menisküs yırtığı veya kireçlenme gibi eklem içi bir sorunla birlikte görülür. Daha seyrek olarak atardamar genişlemesi (anevrizma), yumuşak doku kitleleri veya kan birikimi de şişliğe yol açabilir. Nabız atan ya da hızla büyüyen bir şişlik mutlaka değerlendirilmelidir. Diz arkasında gerginlik hissi çoğunlukla Baker kistine, hamstring ve baldır kaslarındaki esneklik kaybına ya da eklemde sıvı artışına bağlıdır. Kireçlenmesi olan kişilerde dizin tam açılamaması da arka kapsülde gerginlik yaratabilir. Gerginliğe ağrı, şişlik veya kilitlenme eşlik ediyorsa muayene önerilir. Olabilir. Menisküsün arka boynuz yırtıkları dizin arka ve arka-iç bölümünde ağrıya yol açar; özellikle derin çömelme, bağdaş kurma ve dönme hareketlerinde belirginleşir. Takılma, kilitlenme ve tekrarlayan şişlik eşlik edebilir. Kesin tanı için muayene ve genellikle MR gereklidir. Baldır kasının kısmi yırtıklarında iyileşme genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürer. Küçük yırtıklarda 3-6 hafta içinde günlük yaşama dönülebilirken daha büyük yırtıklarda spora dönüş birkaç ayı bulabilir. Erken dönemde dinlenme ve kompresyon, sonrasında kademeli germe ve güçlendirme iyileşmeyi destekler. Yeni bir zorlanma veya yaralanmada ilk 48-72 saat soğuk uygulama şişlik ve ağrıyı azaltır. Uzun süreli kas gerginliklerinde ılık uygulama rahatlatıcı olabilir. Baldırda şişlik, ısı artışı ve kızarıklık varsa pıhtı olasılığı dışlanmadan sıcak uygulama ve masaj yapılmamalıdır. Uzun süre dizler bükülü oturmak, Baker kisti olan kişilerde kistin gerilmesine ve hamstring tendinopatisi olanlarda tendon bölgesinde ağrıya yol açabilir. Menisküs arka boynuz yırtıklarında da bükülü pozisyonda ağrı artabilir. Ara ara kalkıp yürümek ve dizleri uzatmak çoğu kişide rahatlama sağlar.Diz arkası ağrısı kendiliğinden geçer mi?
Diz arkası ağrısı için hangi bölüme gidilir?
Dizin arkasında şişlik neden olur?
Diz arkasında gerginlik hissi neden olur?
Diz arkası ağrısı menisküs belirtisi midir?
Tennis leg ne kadar sürede iyileşir?
Diz arkası ağrısına sıcak mı soğuk mu iyi gelir?
Oturunca diz arkası neden ağrır?